7/5) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๕ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๕ ข้อ [๕๗]
มหาวรรค ภาค ๒

1)
พระพุทธบัญญัติห้ามทำสัตถกรรม (ผ่าตัดด้วยศัสตรา)

           [๕๗] ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาค ประทับอยู่ในพระนครสาวัตถี ตามพระพุทธาภิรมย์ แล้วเสด็จพระพุทธดำเนิน ไปทางพระนครราชคฤห์ เสด็จ พระพุทธดำเนิน ผ่านระยะทาง โดยลำดับถึงพระนครราชคฤห์ ทราบว่า พระองค์ ประทับอยู่ใน พระเวฬุวันวิหาร อันเป็นสถานที่พระราชทานเหยื่อแก่กระแต เขตพระนครราชคฤห์นั้น

           คราวนั้นภิกษุรูปหนึ่งอาพาธ เป็นโรคริดสีดวงทวารนายแพทย์ชื่อ อากาสโคตตะ กำลังทำการผ่าตัดทวารหนักด้วยศัสตรา ขณะนั้น พระผู้มีพระภาคเสด็จ พระพุทธดำเนิน ตามเสนาสนะ เสด็จไปถึงวิหาร ที่อยู่ของภิกษุรูปนั้น นายแพทย์ อากาสโคตตะ ได้เห็น พระผู้มีพระภาค กำลังเสด็จมาแต่ไกล

           ครั้นแล้วได้ทูลคำนี้ แด่พระผู้มีพระภาคว่า ขออาราธนาท่านพระโคดม เสด็จมา ทอดพระเนตรวัจจมรรค (ทวารหนัก) ของภิกษุรูปนี้ เหมือนปากคางคก.

2)
ทรงประชุมภิกษุสงฆ์

           ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงดำริว่า โมฆบุรุษนี้เยาะเย้ยเรา จึงเสด็จกลับ จากที่นั้นแล แล้วรับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรก เกิดนั้น แล้วทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ในวิหารหลังโน้น มีภิกษุอาพาธหรือ?

           ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า มี พระพุทธเจ้าข้า.

           พ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุรูปนั้นอาพาธเป็นอะไร?

           ภิ. ท่านรูปนั้นอาพาธเป็นโรคริดสีดวงทวาร นายแพทย์อากาสโคตตะ ทำการผ่าตัดทวารหนัก ด้วยศัสตรา พระพุทธเจ้าข้า.

           พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงติเตียนว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย การกระทำของ โมฆบุรุษนั้น ไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร มิใช่กิจของสมณะ ใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ

           ดูกรภิกษุทั้งหลาย ไฉนโมฆบุรุษนั้นจึงได้ให้ ทำสัตถกรรมในที่แคบ เล่า ในที่แคบ มีผิวเนื้ออ่อน แผลงอกเต็มยาก ผ่าตัดไม่สะดวก การกระทำของโมฆบุรุษนั้น ไม่เป็นไป เพื่อความเลื่อมใสของชุมชนที่ยังไม่เลื่อมใส ....ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถา รับสั่งกะ ภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงให้ทำสัตถกรรมในที่แคบ รูปใดให้ทำ ต้องอาบัติถุลลัจจัย.

3)
พระพุทธบัญญัติห้ามทำวัตถิกรรม
(การรักษาด้วยการผูกรัด หรือ การสวนล้าง)

           สมัยต่อมา พระฉัพพัคคีย์ทราบว่า พระผู้มีพระภาค ทรงห้ามทำการผ่าตัด ทวารหนัก ด้วยศัสตรา จึงเลี่ยงให้ทำการรัดหัวไส้ บรรดาภิกษุที่มักน้อย .... ต่างก็เพ่ง โทษ ติเตียน โพนทะนาว่าไฉนพระฉัพพัคคีย์ จึงได้ให้ทำวัตถิกรรมเล่า แล้วกราบทูล เรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค.

           พระผู้มีพระภาค ทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ข่าวว่า ภิกษุ ฉัพพัคคีย์ ให้ทำ วัตถิกรรม จริงหรือ?

           ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า จริง พระพุทธเจ้าข้า.

           พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงติเตียนว่า .... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถา รับสั่งห้าม ภิกษุ ทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงให้ทำ สัตถกรรม หรือ วัตถิกรรม ในที่ ประมาณ ๒ นิ้วโดยรอบ แห่งที่แคบ รูปใดให้ทำ ต้องอาบัติถุลลัจจัย.
(ห้ามผ่าตัดด้วยศัสตรา และ ห้ามใช้เชือกรัด)